Ayrancılar’da online olarak düzenlenen Sağlığa Ulaşım Anketine katılan 350 katılımcının tercihlerine göre şekillenen rapor dikkatlerinize arz olunur.

Anket Verileri

Yaş Dağılımı
Bu grafik, sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan sorunların ağırlıklı olarak aktif çalışma çağındaki nüfusu etkilediğini göstermektedir. Çalışan nüfusun sağlık hizmetlerine erişimde yaşadığı güçlükler; iş gücü kaybı, sevk yoğunluğu ve kamusal verimlilik açısından dolaylı maliyetler doğurmaktadır.

Sağlığa Ulaşım Şekli
Katılımcıların yarıdan fazlasının sağlık hizmetlerine toplu taşıma ile ulaşması, mevcut sağlık hizmetlerinin yerinde ve erişilebilir olmadığını ortaya koymaktadır. Ulaşım bağımlılığı, özellikle acil ve refakat gerektiren durumlarda sağlık hizmetine erişimi geciktirici bir unsur olarak değerlendirilmelidir.

Halkın Çözüm Talebi
Grafik, halkın mevcut sağlık hizmetlerini yetersiz bulduğunu ve geçici düzenlemeler yerine yapısal bir sağlık yatırımı beklentisi içinde olduğunu açıkça göstermektedir. Hastane veya entegre sağlık kompleksi talebinin yüksekliği, bölgesel planlamada dikkate alınması gereken güçlü bir toplumsal göstergedir.

Mahallelere Göre Dağılım
Katılımcıların büyük çoğunluğunun belirli üç mahallede yoğunlaşması, sağlık hizmetlerine ilişkin sorunların coğrafi olarak sınırlı bir alanda toplanmadığını göstermektedir. Bu durum, sağlık yatırımlarının hedefli ve yerinde planlanabilmesi açısından önemli bir avantaj sunmaktadır.

BÖLGE HALKINA ETKİLER

Ayrancılar’da sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan sorunlar, son yıllarda sağlık ocaklarının yapısındaki değişiklikler ve mevcut tesislerin yetersizliği nedeniyle bölge halkının günlük yaşamını doğrudan ve olumsuz biçimde etkilemektedir. Yapılan anket çalışması ve sahadan edinilen bilgiler birlikte değerlendirildiğinde, Ayrancılarlıların sağlığa ulaşımının fiilen zorlaştığı, bazı gruplar için ise neredeyse imkânsız hale geldiği görülmektedir.

1. Sağlığa Ulaşımın Günlük Hayatta Zorlaşması

Ayrancılar’da yaşayan birçok vatandaş, kendi mahallesinde hizmet alabileceği bir aile sağlığı merkezi bulunmadığı veya mevcut merkezlerin kayıt dışı bırakılması nedeniyle, ilçe merkezi ya da ilçe dışındaki sağlık kuruluşlarına yönlendirilmektedir. Bu durum, basit bir muayene veya reçete işlemi için dahi uzun mesafeler kat edilmesini zorunlu kılmaktadır.

Özellikle çalışanlar, yaşlılar, çocuklu aileler ve kronik hastalığı bulunan bireyler açısından sağlık hizmeti, kolay ulaşılabilir bir kamu hizmeti olmaktan çıkmış; zaman ve ulaşım imkânına bağlı bir hale gelmiştir. Bu nedenle birçok vatandaş sağlık hizmetini ertelemekte veya yalnızca zorunlu durumlarda başvurmaktadır.

2. Tesis Eksikliği ve Nüfus–Hizmet Dengesizliği

Ayrancılar’ın en yoğun yerleşim alanlarından olan İnönü Mahallesi ve Fevzi Çakmak Mahallesi’nde toplam yaklaşık 37.000 kişi yaşamaktadır. Buna rağmen, bu iki mahalleye fiilen hizmet veren yalnızca bir adet aile sağlığı merkezi bulunmaktayken; Ayrancılar Mahallesi’nde bulunan Aile Sağlığı Merkezi’nin durumu da içler acısıdır. Kaldı ki, 19 bin kişilik mahallede sadece 1 adet ASM bulunmaktadır.

Bu nüfus–tesis dengesizliği, mevcut aile sağlığı merkezinin kapasitesini aşmasına, randevu ve kayıt süreçlerinde yoğunluk yaşanmasına ve vatandaşların sistem dışına itilmesine yol açmaktadır. Nüfus yoğunluğu bu denli yüksek olan bir bölgede tek bir aile sağlığı merkezi ile hizmet sunulması, sağlık hizmetinin sürdürülebilirliğini ve erişilebilirliğini ciddi biçimde zayıflatmaktadır.

3. Sağlık Ocaklarının Değişen Yapısının Yarattığı Belirsizlik

Sağlık ocaklarının kapanması, taşınması veya kayıt sistemlerinin değiştirilmesi sonucunda, vatandaşlar hangi sağlık kuruluşundan hizmet alabileceklerini öngörememektedir. Bu belirsizlik, sağlık hizmetine duyulan güveni azaltmakta ve özellikle düzenli takip gerektiren hastalıkların kontrolünü zorlaştırmaktadır.

Vatandaşlar açısından sağlık hizmeti, “yakın ve bilinen” bir yapı olmaktan çıkmış; karmaşık, dağınık ve her seferinde yeniden öğrenilmesi gereken bir sürece dönüşmüştür.

4. Çözüm İhtiyacının Açık ve Net Olması

Bölge halkından gelen talepler ve anket sonuçları, geçici düzenlemelerin veya yönlendirme değişikliklerinin yeterli olmadığını açıkça göstermektedir. Ayrancılar’da sağlık hizmetlerine erişimin kalıcı biçimde iyileştirilebilmesi için;

Bir hastane veya kapsamlı bir poliklinik,
Bununla birlikte nüfus yoğunluğu dikkate alınarak yeni aile sağlık merkezlerinin kurulması zorunlu hale gelmiştir. Mevcut durum, yalnızca bireysel mağduriyetlere değil; bölge genelinde sağlık hizmetine erişimde yapısal bir aksaklığa işaret etmektedir. Bu nedenle çözümün de geçici değil, yerinde ve kalıcı yatırımlar üzerinden planlanması gerekmektedir.

Genel Sonuç

Ayrancılar genelinde sağlık hizmetlerine erişim, mevcut tesis sayısı ve sağlık ocaklarının değişen yapısı nedeniyle bölge nüfusunun ihtiyaçlarını karşılamaktan uzaktır. Sağlığa ulaşım, bölge halkı için temel bir hak olmaktan çıkma riski taşımaktadır. Bu durumun giderilmesi için yeni sağlık tesislerinin planlanması ve aile sağlığı merkezi sayısının artırılması kaçınılmazdır.

SORUN TESPİT VE ÇÖZÜM BİRİM

SAĞLIK HİZMETLERİNE ERİŞİM DEĞERLENDİRMESİ

Ayrancılar bölgesinde son yıllarda sağlık hizmetlerine erişimin giderek zorlaşması; sağlık ocaklarında başlayan yönlendirme uygulamaları, mevcut sağlık tesislerinin kapasite yetersizliği ve ikamet temelli planlamadan uzaklaşan uygulamalar nedeniyle ciddi bir toplumsal sorun haline gelmiştir. Bu durum; Ayrancılar, İnönü, Fevzi Çakmak, Türkmenköy, Bahçelievler, Pancar ve Yazıbaşı mahallelerinde yaşayan vatandaşları kapsayacak şekilde, yaklaşık 70.000 kişilik bir nüfusun günlük yaşamını doğrudan etkileyen yapısal bir probleme dönüşmüştür.

Yapılan saha çalışmaları ve temsili veriler; anılan mahallelerde yaşayan vatandaşların temel sağlık hizmetlerine erişimde düzenli, sürdürülebilir ve yerinde bir sistemden giderek uzaklaştığını açık biçimde ortaya koymaktadır. Aile sağlığı merkezlerinde başlayan yönlendirmeler; vatandaşların kendi mahalleleri dışındaki merkezlere sevk edilmesine, ulaşım yükünün artmasına ve özellikle yaşlılar, çocuklu aileler ve aktif çalışan nüfus açısından sağlık hizmetine erişimin fiilen zorlaşmasına neden olmaktadır.

Mevcut durumda; nüfus yoğunluğu, mahallelerin coğrafi yayılımı ve başvuru yükü birlikte değerlendirildiğinde; Ayrancılar merkezli yerleşim alanı ve çevre mahallelerde en az 9 adet Aile Sağlığı Merkezi ihtiyacının bulunduğu değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, yalnızca birinci basamak sağlık hizmetlerinin artırılması yeterli olmayıp; Ayrancılar’ın çevre mahalleleriyle birlikte bölgesel bir çekim merkezi haline gelmiş olması nedeniyle, orta ölçekli bir hastane veya kapsamlı bir poliklinik kurulması zorunlu hale gelmiştir.

Özellikle son dönemde yapılan sağlık ocağı değişiklikleri ve hasta yönlendirmeleri; ikamet temelli sağlık hizmeti modelinden uzaklaşılması sonucunu doğurmuştur. Pancar ve Yazıbaşı gibi merkez dışı mahallelerde yaşayan vatandaşlar için bu durum, sağlık hizmetine erişimde ek ulaşım süresi ve maliyet anlamına gelmekte; sağlık hizmetinin eşit ve erişilebilir olması ilkesini zedelemektedir. Bu nedenle; mevcut aile hekimliği ve sağlık ocağı dağılımının ivedilikle ikamet temelli modele uygun şekilde yeniden düzenlenmesi gerekmektedir.

Genç Ayrancılar Derneği Sorun Tespit ve Çözüm Birimi olarak değerlendirmemiz; Ayrancılar ve çevresindeki mahallelerde yaşanan sağlık hizmeti sorunlarının geçici yönlendirme uygulamalarıyla çözülemeyeceği, aksine kalıcı, planlı ve nüfus verilerine dayalı bir sağlık yatırımı ihtiyacının bulunduğu yönündedir. Aksi halde; yönlendirmelerle ötelenen bu sorun, hem sağlık sistemine olan güveni zedeleyecek hem de kamusal maliyetleri artıracaktır.

Bu çerçevede; Ayrancılar, İnönü, Fevzi Çakmak, Türkmenköy, Bahçelievler, Pancar ve Yazıbaşı mahallelerini kapsayan bütüncül bir sağlık planlamasının yapılması; aile sağlığı merkezlerinin sayısının artırılması ve orta ölçekli bir hastane veya poliklinik yatırımının hayata geçirilmesi, bölge halkının en temel ve meşru beklentisi olarak karşımızda durmaktadır.

Kamuoyuna ve ilgili kurumların bilgisine sunarız.

Genç Ayrancılar Derneği